Double-click to start typing
Double-click to start typing
Double-click to start typing
Double-click to start typing
Double-click to start typing
Double-click to start typing

    Selo SENOKOS
Stara Planina- Opstina Dimitrovgrad

Click here to edit subtitle

Stara Planina

Turizam:


Seoski turizam je trend u svetu. Seoski turizam privlači ljude koji bi voleli da nađu mir i da se odmore u prirodi, daleko od gradske buke i uz tradicionalan način života.

To je takođe i način očuvanja tradicije i starih zanata, kao i netaknute prirode. Stara planiana ima izvanredne uslove za razvoj ovog vida turizma. Međutim, i pored toga, još uvek nema materijalnih uslova za dolazak velikog broja stranaca na odmor.

Za ovaj vid turizma na Staroj planini mogu Vas inspirisati i staroplaniski specijaliteti. O ukusu jagnjećeg pečenja, bilo u furuni («vurnji» kako meštani kažu), na ražnju ili kamenoj ploči nije nimalo lako opisati, to prosto treba probati i doživeti.

Kvalitet jagnjećeg mesa iz ovih krajeva, tzv. staroplaninsko jagnje, nadaleko je poznat, a po turskoj reči pir obližnji grad Pirot i nosi ime. Sa staroplaninskim jagnjem nerazdvojno je povezan nesvakidašnji kvalitet ovčijeg mleka tj. senokoški i pirotski sir i kačkavalj. Specijalni način obrade, nesvakidšja čistota planinskog bilja, čine poželjnim ovaj sir i kačkavalj na brojnim svetskim i evropskim trpezama.

Geografski polozaj:

Stara planina ili Balkan pripada moćnom sistemu Balkanskih planina koje se pružaju od Crnog mora na istoku, pa sve do Vrške čuke na zapadu. Dužina ovog planinskog sistema iznosi 530 kilometara. Ova planina predstavlja deo prostranog planinskog venca koji se naziva Karpatsko – balkanski planinski luk. U Srbiji se nalazi samo njegov manji zapadni deo. Kao morfološka celina omeđena je dolinama Belog i Trgoviškog Timoka, i Visočice, a na istoku je omeđena državnom granicom Srbije i Bugarske. U meridijanskom pravcu se pruža skoro 100 kilometara, dok u uporedničkom pravcu pružanja maksimalna dužina iznosi oko 30 kilometara (Pirotska kotlina-Srebrna glava).

Na severu masiv Stare planine počinje od obronaka Vrške čuke (692m n.v.). Izrazitiji vrhovi su: Crnoglav (764m n.v.), Babin zub (1108m n.v.), Tresak (1000m n.v.), Vetren (1330m n.v.), Orlov kamen (1737m n.v.), Sveti Nikola (vrh) (1380m n.v.), Midžor (2169m n.v.), Tri čuke (1937m n.v.), Tupanar (1727m n.v.), Srebrna glava (1933m n.v.). Često se Staroj planini pripaja i Vidlič (1413m n.v.) čiji planinski venac pripada gornjem Ponišavlju, ali s obzirom da ga od Visoka razdvaja samo uska dolina Visočice može se prihvatiti mišljenje da zajedno sa Starom planinom čini jedinstvenu morfološku i prirodnu celinu.

Najviša tačka Stare planine u Srbiji je vrh Midžor sa visinom od 2169 m n.v, a najniža tačka je na izlazu iz doline Prlitskog potoka (132 m n.v.). U Bugarskoj je najviši vrh Botev (2376 m n.v.).

U okviru planinskih klimatskih regiona na Staroj planini se mogu izdvojiti:

Prelazni ili subplaninski klimatski region na visinama između 600 i 1250 m n.v.

Pravi planinski klimatski region na visinama između 1250 i 1900 m n.v.

Visokoplaninski klimatski region na visinama iznad 1900 m n.v.

Snežna granica na Staroj planini se nalazila na visini od oko 1700 m n.v.

Geografske i klimatske osnove na Staroj planini

Republika Srbija se nalazi u centralnoj regiji Balkanskog poluostrva u Jugoistočnoj Evropi, na površini od 88.361 km ² na preseku panevropskih saobraćajnih Koridora VII (Dunavski) i Koridora X (drumsko-železnički), na raskrsnici Jugoistočne Evrope. Ima umereno kontinentalnu klimu, koju karakterišu hladne zime i topla leta, sa dobro raspoređenim padavinama i umerenim prelazima između izraženih godišnjih doba. Na klimu republike Srbije utiče blizina planinskih venaca Alpa, Karpata i Rodopa, kao i blizina Jadranskog mora i Panonske nizije. Prosečna godišnja temperatura vazduha u periodu od 1961. do 1990. godine iznosila je 10,9° C za nadmorsku visinu do 300 m , oko 10 ° C za nadmorsku visinu od 300 - 500 m i oko 6° C za nadmorsku visinu iznad 1000 m . Apsolutni maksimum temperature izmeren je u julu: od 37,1 do 42,3° C u predelima niže nadmorske visine i od 27,6 do 34° C u planinskim predelima. Apsolutni minimum temperature izmeren je u januaru: od -30,7 do -21° C u predelima niže nadmorske visine i od -35,6 do -20,6° C u planinskim predelima. Prosečna količina padavina takođe zavisi od nadmorske visine. Za niže nadmorske visine, prosečna količina padavina kreće se između 540 - 820 mm , a za nadmorske visine preko 1000 m prosečna količina padavina iznosi od 700 – 1000 mm . Prosečan broj sunčanih sati tokom godine kreće se između 1.500 i 2.200.

Kada pričamo o vremenu na Staroj planini ono ne odstupa od karakteristične planinske klime: sveža jutra i večeri, topli sunčani dani u toku leta i hladne zime sa dosta snežnih padavina. U zavisnosti od godine, Stara planina biva i preko 120 dana pod snegom. Snežni pokrivač je maksimalan u januaru. Prvi snegovi obično padnu krajem oktobra, a poslednji krajem aprila.

Planinarenje, izleti i rekreacija:


Ekoturizam predstavlja jedan vid održivog turizma, koji se realizuje u zaštićenim prirodnim dobrima. Ovaj termin se pojavio devedesetih godina prošlog veka, kada je i data jedna od prvih definicija ovog pojma. To je odgovorno putovanje u oblasti prirode, kojim se čuva šivotna sredina i odršava balagostanje lokalnog stanovništva.

S druge strane, svetska unija za očuvanje prirode IUCN za ekoturizam daje sledeću definiciju: odgovorno putovanje i poseta relativno nedirnutim oblastima prirode, da bi se uživalo u prirodi i da bi se ona uvažavala (kao i svi prateći kulturni objekti iz prošlosti i sadašnjosti), a promoviše očuvanje, ima nizak uticaj posetilaca i omogućava korisnu aktivnu društveno ekonomsku uključenost lokalnog stanovništva.

Stara planina se pruža uz Srpsko-bugarsku granicu od Vrške Čuke (Zaječar) na severu, do Dimitrovgrada na jugu, a njen venac proteže se u dužini od oko 100 km, ne silazeći u svom srednjem delu (oko Midšora 2169 m) ispod 1500 m. Nalazi se na teritoriji sledećih opština Zaječar, Knjaševac, Pirot i Dimitrovgrad sa brojnim vrhovima na njenom grebenu koji se nalaze iznad 1700 m, a to su: Babin zub, Kopren, Tri čuke, Orlov kamen, Tupanar i dr. Ima povoljan geografski pološaj jer gravitira ka velikim gradskim centrima. Od Beograda je udaljena 300 km, od Sofije 120 km i od Niša 80 km. Ovako razuđena Stara planina bogata je vodom, a na njoj se formiraju dva sliva: Nišave i Timoka.

Stara planina proglašena je parkom prirode 1997. godine i time su svi rezervati i spomenici prirode stavljeni pod jedinstvenu zaštitu države. Ukupna zašštićena površina je 142219,64 ha. Stara planina sa raznovrsnim geomorfološkim osobinama čini jedinstveni kompleks ekosistema koji pružaju povoljne uslove za postojanje visoke biološke raznovrsnosti živog sveta. Položaj, pravac pružanja, visina (Midžor- 2169 m, najviši vrh Istočne Srbije) i geološka istorija dovela je do sadašnjeg razvoja flore i faune koja ne samo u okvirima naše zemlje, ima jedan od najvećih indeksa kvalitativne raznovrsnosti. Ovo bogatstvo diverziteta i njegove distribucije je rezultat uzajamnog preplitanja složenih životnih uslova i zoogeografskog položaja Stare Planine. Uočen značaj, raznovrsnosti i specifičnosti ekosistema, vegetacije, flore i faune Stare planine, je omogućio da se, veći broj lokaliteta proglasi zaštićenim prirodnim dobrima, koja su najčeššće izdvojena kao strogi prirodni rezervati i spomenici prirode.

Stara planina je jedna od najlepših i najočuvanijih planina Srbije, kojoj predstoji sudbina Kopaonika i Zlatibora, koje su zbog našeg dosadašnjeg ophođenja prema njima u velikoj meri degradirane. Zbog toga je neophodno preduzeti adekvatane preventivne mere zaštite Stare planine (npr. sprečavanje divlje gradnje, donošenje prostornog plana i dr.) pre nego što otpočne sa razvojem ekoturizma. Pozitivna strana primene ekoturističke industrije na Staroj planini je razvijanje ovih ekonomski nerazvijenih planinskih naselja i pobolšanje životnog standarda stanovništva tih prede

Životinje sa Stare planine:

Kao i svako planinsko područje, i Stara planina je naseljena divljim faunom prilagođenom postojećim uslovima životne sredine. U smislu privrednog i sportskog lova prisutna je plemenita divljač i štetočine koje prate ovu, kao i domaće životinje koje se napasaju na pašnjacima.


Na Staroj planini dominira niska divljač (zec, divlja svinja, lasica, jarebica, fazan). Na nižim visinama preovladava zečija divljač, a u nešto višim zonama srneća divljač i divlje svinje. Ovu divljač prate i ptice: fazan i poljska jarebica. Kad je reč o ptičijem svetu, preko sedamdeset vrsta ptica (vrana, sova, kreja, gavran) se gnezdi na staništima Stare planine, a čak 92 vrste ptica se nalazi pod režimom zaštite i predstavljaju prirodne retkosti. Stara planina je jedno od retkih staništa Beloglavog supa. Iz ovoga se može zaključiti da Lovni turizam poseduje odlične uslove za razvoj na Staroj planini.

Stara planina je bogata planinskim rekama: Visočica, Rsomačka reka, Senokoška reka, i Temštica i dr, a u ovim vodenim tokovima se nalaze klen, krkuša i pastrmka.

 

Specijaliteti sa Stare planine:


Ukusu jagnjećeg pečenja, bilo u furuni («vurnji» kako meštani kažu), na ražnju ili kamenoj ploči nije nimalo lako opisati, to prosto treba probati i doživeti. Kvalitet jagnjećeg mesa iz ovih krajeva, tzv. staroplaninsko jagnje, nadaleko je poznat, a po turskoj reči pir obližnji grad Pirot i nosi ime. Sa staroplaninskim jagnjem nerazdvojno je povezan nesvakidašnji kvalitet ovčijeg mleka tj. senokoški i pirotski sir i kačkavalj.

Specijalni način obrade, nesvakidšja čistota planinskog bilja, čine poželjnim ovaj sir i kačkavalj na brojnim evropskim trpezama pa čak i na trpezema sa one strane okeana.

Jedno vreme, u industijskom periodu stare Jugoslavije, senokoški kačkavalj je bio na listi sireva u Beloj kući.

Strategija turizma Vlade Republike Srbije:

Možda najjače ministarstvo u novoj Vladi Republike Srbije, ministarstvo za regionalni razvoj, ekonomiju i turizam latilo se teškog i ozbiljnog posla, da oživi tj. udahne život ovom zaboravljenom kraju Stare Planine. Od pojave ove ideje u medijima nije prošlo puno vremena, a decembra 2006. već su puštene sa radom prve žičare. Do prvog snega 2007. nadamo se da će se uraditi mnogo više. Sada se nalazimo u trenutku kada je usvojen master plan sa svojom implementacijom u prostorni plan razvoja planinskog turizma na Staroj planini. Ukoliko se nešto dramatično ne promeni u Srbiji, očekuju se najozbiljniji strani investitori iz oblasti planinskog i zimskog turizma. Konkretno, predviđa se izgradnja turističkih objekata sa pratećom opremom za preko 30 000 jednovremenih skijaša, 47 žičara i preko 2OO km alpskih ski-staza.

Iz prostornog i master plana može se zaključiti par važnih činjenica o prostornom rasporedu. Naime, deo Stare planine koji pripada i nalazi se na krajnjem istoku Srbije proteže se kroz četiri opštine: Zaječar, Knjaževac, Pirot i Dimitrovgrad. Za turističke centre na Staroj planini planirani su: Golema Reka u Knjaževcu, Topli Do i Mramor u Pirotu i Senokos u Dimitrovgradu.

Za turističa naselja planirani su: Konjarnik u opštini Knjaževac, Dojkinci i Rosomač u opštini Pirot i Senokos u opštini Dimitrovgrad. Za gradski turistički centar planira se Pirot, a za grad sa funkcijama turističkog centra Knjaževac. Mešovita naselja u funkciji turizma biće Kalna u Knjaževcu i Temska u Pirotu. Ono što je zanimljivo, predviđena su i turistička sela na Staroj planini, a projektom su obuhvaćena: Crni Vrh i Ćuštica u opštini Knjaževac, Topli Do, Gostuša, Dojkinci, Visočka Ržana, Jelovica i Rosomač u opštini Pirot i Senokos i Kamenica u opštini Dimitrovgrad.

Reke:

VISOČICA je dugačka 84 Km ( u Srbiji je dužina svih sektora 69Km, a u Bugarskoj teče dužinom od 15 Km) I desna je pritoka reke Nišave. Ima 810 Km². Visočica nastaje od nekoliko izvora ispod planinskog vrha Kom ( 2016m) na jugoistočnom delu Stere planine u Republici Bugarskoj. U Srbiji u opštini Dimitrovgrad ulazi  2 Km JI od sela Donji Krivodol i do sela Slavinja ova reka je poznata kao reka Komštica , po selu Komštica u Bugarskoj. U ovom delu Srbije Visočica je široka 5  do 7 m. a dubina varira od godišnjeg doba od 40 do 80 cm, a u srednjem I donjem toku reka je širine 20 do 30 m.Od ulaska u Srbiju reka Visočica meandrira I teče u pravcu JI-SZ do ušća sa trekom Toplodolska reka. Od sela Slavinja reka dobija prepoznatljivo ime Visočica, koje semenja u reku Temšticu , nizvodno od mesta vde Visočica prima Toplodolsku reku , nedaleko od mesta “Mrtvački most”. Ukupan pad u Srbiji iznosi 509 m, a koeficijenat razvitka  toka je 1,95.

U toku jedne godine na slip reke Visočice se izluči: 688.000.000 m³ vodenog taloga.

Veće desne pritoke su: Vodenička reka, Rosomačka reka, Dojkinačka reka, Gostuška reka, Toplodolska reka, Rudinjska i Klajća. Veća leva pritoke je Pokrovštica.

Vodenička reka izvire u delu zvanom Ravnice, JI od vrha Dobro jutro. Ova reka prema jugu prima sa leve strane Svinjarsku reku i Gradišnicu, posle kraćeg toka ka JI protiče kroz selo Senokos i selo Kamenica i kod sela Brajkovci uliva se u reku Visočicu.

Rosomačka reka je dugačka 11,3 Km i nastaje od nekoliko slabijih izvora pod vrhom Dobro jutro i uliva se posle skoto pravog toka S-J u reku Visočicu kod sela Slavinja.

Dojkinačka reka je dugačka 25 Km kod turističkog kompleksa Vrelo, prima sa leve strane Jelovačku reku. U delu koje je poznato kao ádrelo ova reka ima džinovske lonce, koje je i Jovan Cvijić opisivao.

Gostuška reka je dugačka 10,9Km, presecan proticaj je 300 L/s, izvire pod vrhom Belan i u rekzu Visočica se uliva kod sela Velika Lukanja,

Toplodolska reka ima dužinu od 19,8 Km u svom slivu ima više od 260 Km rečnih tokova. Izvire na prostoru između Žarkove čuke, Tupanara, Midžora i Dudog bila. Sa leve strane reka prima Dubravu, a sa desne strane Požarsku reku. Površina sliva je 135,25 Km² , aprosečna širina sliva je 6,22 Km. Niži delovi sliva primaju 700 do 800 mm padavina ,a delovi sliva od 1000 do 1500 m n.v dobijaju 800 do 1000 mm padavina. To znači da slip  cobija 121.725.000 m³.

U geološkoj građi sliv Toplodolske reke izgrađen je od crvenih sitnozrnih permskih pescara i konglomerata kontinentalne facije.

Rudinjska reka je dugačka 8,5 Km  izvire istočno od sela Mirkovci, ima mali broj pritoka, a u toku letnjih meseci, često i presuši.

Pokrovštica je dugačka 4,1 Km , izvire kod sela Pokrivštica i teče prema severu i kao leva pritoka uliva se u reku Temšticu.

ISTORIJA

Tu uz Vodeničarsku reku u podgorini vrhova Mučibaba, Srebrna glava i Crni vrh još od pre rimskih vremena prolazio je put. Pominju ga prof. Gavrilo Vidanović-Sazda i Bogdan Nikolov i vezuju za stara rudarska okna.

Da je tako potrudili su se da provere studenti arheologije iz Istraživačka stanice Petnica početkom ovog veka. Nalazi preantičke keramike i šljake daju za pravo Vidanoviću i Nikolovu.

„Nekada veliko i bogato mesto, koje je svoje bogatstvo zasnivalo na petnaest hiljada ovaca i izradi prvoklasnog kačkavalja, danas ih ima tek nekoliko stotina", piše 1983. godine dr. Kosovka Ristić.



This page has no Document yet